Tussen taboe en transparantie

Wat generaties elkaar kunnen leren over vermogen

Over geld praten blijft in veel families moeilijk. Dat is zeker zo wanneer meerdere generaties elk met hun eigen ervaring, overtuigingen en gevoeligheden naar vermogen kijken. Toch ligt net daar een sleutel tot duurzame vermogensopbouw en gezonde opvolging. In het boek ‘Geld en generaties’ laat Anneleen Michiels (professor finance aan de UHasselt, gespecialiseerd in familiebedrijven) zien hoe geld, familie en ondernemerschap onlosmakelijk met elkaar verweven zijn. Waarom is openheid over geld en vermogen zo belangrijk? Hoe kan je als oudere generatie jongere opvolgers financieel helpen groeien? En wat is de waarde van de frisse blik van die jongere generatie? Een inspirerend gesprek.

Waarom raken gesprekken over geld tussen generaties binnen familiebedrijven zo vaak een gevoelige snaar?

Anneleen Michiels: ‘Omdat geld zelden alleen over cijfers gaat. Achter geld schuilen vaak ook emoties zoals veiligheid, controle, trots, jaloezie of net vrijheid. In een familiebedrijf komt daar nog een extra laag bij: de familieband zelf. Dan gaat het niet alleen over wat iets waard is, maar ook over erkenning, verwachtingen, liefde en macht. In Geld en generaties benoem ik dat als de complexe wisselwerking tussen familie, bedrijf en vermogen: drie werelden die voortdurend op elkaar inwerken. Net daarom zijn financiële gesprekken tussen generaties zo delicaat, maar tegelijkertijd ook zo belangrijk voor de toekomst.’

Welke misverstanden over geld zie jij het vaakst tussen generaties?

Anneleen Michiels: ‘Oudere generaties denken soms dat ze de jongere generatie beschermen door niet over geld te praten. Ze willen hen niet belasten of vrezen dat te veel informatie verkeerde verwachtingen creëert. Maar voor jongeren voelt dat stilzwijgen net vaak aan als afstand of wantrouwen. Daarom is het zo belangrijk om het gesprek niet uit te stellen tot ‘later’. Wie geleidelijk, eerlijk en op maat over geld praat, bouwt vertrouwen op en vermijdt dat financiële kennis plots als een zware last op tafel valt.’

Hoe zet je als oudere generatie de jongere financieel op weg, zonder te forceren?

Anneleen Michiels: ‘Door vroeg te beginnen, maar klein. Financiële opvoeding hoeft helemaal niet zwaar of formeel te zijn. Net in alledaagse gesprekken leg je de basis: over sparen, keuzes maken, wachten, verantwoordelijkheid opnemen, het verschil tussen iets willen en iets nodig hebben. Zo groeit financiële geletterdheid stap voor stap. In mijn boek leg ik ook sterk de nadruk op iets wat vaak vergeten wordt: je geeft niet alleen vermogen door, maar ook de vaardigheden om ermee om te gaan. Wat daarbij het meeste verschil maakt, is openheid: niet alles in één keer, maar wel tijdig, eerlijk en afgestemd op de leeftijd en maturiteit van de jongere generatie.

Daarom houd ik ook van de analogie met zwemlessen: we gooien onze kinderen toch ook niet zomaar in het diepe water op hun achttiende, zonder enige voorbereiding? Ik vind het net hetzelfde met geld: het is de verantwoordelijkheid van de ouders om kinderen hier van jongs af aan mee te leren omgaan, zodat ze niet ‘verdrinken’ als ze volwassen zijn.’

Hoe open moet je dan zijn van zodra een zoon of dochter mee in het bedrijf stapt?

Anneleen Michiels: ‘Openheid is essentieel, maar transparantie betekent niet dat je alles meteen en zonder nuance op tafel legt. Wanneer een volgende generatie ook aandeelhouder is, hoort daar uiteraard volledige en correcte informatie bij. Is dat nog niet het geval, dan spelen rol, timing en context mee. Transparantie vraagt dus ook zorgvuldigheid. Je wil jonge familieleden meenemen in het verhaal, zonder tegelijk onevenwichten te creëren tegenover niet-familiale medewerkers of andere betrokkenen.’

Je hebt het in je boek over ‘money scripts’. Wat vertellen deze scripts over hoe generaties naar geld kijken?

Anneleen Michiels: ‘Money scripts zijn de onbewuste overtuigingen die we al van jongs af aan over geld ontwikkelen. Die ontstaan deels thuis, maar worden ook sterk beïnvloed door de tijd waarin je opgroeit. Er zijn vier overkoepelende categorieën van money scripts: money worship (‘Geld maakt gelukkig’), money avoidance (‘Geld is de wortel van alle kwaad’), money status (‘Geld geeft aanzien en macht’) en money vigilance (‘Opletten met geld’).

Deze money scripts zijn belangrijk om financieel gedrag beter te begrijpen, precies omdat ze vaak onzichtbaar mee aan tafel zitten wanneer families over geld beslissen. Daarom kunnen generaties, zelfs binnen dezelfde familie, heel anders naar geld kijken. De ene generatie denkt spontaan meer in bescherming en behoud, de andere voelt meer ruimte om naar groei, kansen of beleving te kijken. Als je die onderstroom niet ziet, is het makkelijk om elkaar verkeerd te begrijpen. Dit kan leiden tot wantrouwen, conflicten en beschadigde relaties. Het is belangrijk om die geldovertuigingen dan ook met elkaar te delen. Dit kan spannend zijn. Praten over geld is voor veel families een taboe. Maar het is zo essentieel voor wederzijds begrip en harmonie binnen het familiebedrijf.’

Waarom staat Gen Z vandaag vaker open voor een rol in het familiebedrijf?

Anneleen Michiels: ‘Omdat het familiebedrijf voor veel jongeren een ander imago heeft gekregen. Waar het vroeger soms als ouderwets werd gezien, wordt het vandaag vaker ervaren als iets waardevols en betekenisvols om mee verder te zetten. Tegelijk maken jonge generaties daar ook steeds vaker bewuster een keuze in dan vroeger: niet omdat het moet, maar omdat ze er echt voor willen gaan. En in een tijd waarin zekerheid helemaal anders aanvoelt dan voor vorige generaties, spelen ook zaken zoals autonomie, nabijheid en work-life-balans sterker mee in die afweging.’

Zie je toch bepaalde money scripts terugkeren bij oudere en jongere generaties?

Anneleen Michiels: ‘Ja, al moet je daar altijd voorzichtig in blijven. Geen enkele generatie is een blok en ook binnen families zijn verschillen groot. Maar de economische context waarin mensen opgroeien, laat wel sporen na. Wie schaarste of onzekerheid heeft gekend, ontwikkelt vaker een reflex van voorzichtigheid en behoud. Jongere generaties zijn soms meer geneigd om risico ook als kans te zien. Het helpt om dat niet te stereotyperen, maar wel te begrijpen waar die reflexen vandaan komen.’

Wat kunnen generaties elkaar leren als het over geld en vermogen gaat?

Anneleen Michiels: ‘Heel veel. Jongere generaties kunnen leren van de discipline van oudere generaties: sparen, vooruitdenken, plannen, begrijpen dat vermogen zorg en verantwoordelijkheid vraagt. Maar het werkt ook in de andere richting. Oudere generaties kunnen veel opsteken van de openheid van jongeren. Zij doorbreken gemakkelijker taboes, durven vragen te stellen en kijken vaak frisser naar wat financiële keuzes vandaag mogelijk moeten maken. Dat is ook een belangrijke rode draad in mijn boek: net wanneer families de stilte rond geld doorbreken, ontstaat er ruimte voor betere gesprekken én betere beslissingen. Juist die wisselwerking is waardevol: behoud en vernieuwing hoeven elkaar niet uit te sluiten, ze kunnen elkaar versterken.’

Blijft er altijd spanning tussen vermogensbehoud en risico nemen?

Anneleen Michiels: ‘Tot op zekere hoogte wel, en dat is ook niet onlogisch. De levensfase speelt daarin een grote rol. Wie ouder wordt, denkt vaker in bescherming, continuïteit en behoud. Wie jonger is, heeft meestal meer ruimte om risico te dragen en kijkt daardoor sneller vooruit. In familiebedrijven kan die spanning voelbaar zijn, maar ze hoeft niet destructief te zijn. Als beide perspectieven echt een plaats krijgen, kan net daar een gezonde balans ontstaan tussen voorzichtigheid en ambitie.’

Wat zijn volgens jou de bouwstenen van goede financiële planning over generaties heen?

Anneleen Michiels: ‘Drie dingen maken hierin echt het verschil. Ten eerste: een fair proces waarin iedereen gehoord wordt. Dat betekent niet dat iedereen altijd zijn zin krijgt, maar wel dat standpunten ernstig genomen worden. Ten tweede: tijdig correcte en transparante informatie delen. En ten derde: duidelijke afspraken maken die voor iedereen gelden. Harmonie ontstaat niet vanzelf, maar vraagt structuur, gesprek en duidelijke spelregels. Zelfs de beste afspraken werken alleen als families ook de discipline hebben om ze na te leven én de maturiteit om ze af en toe opnieuw te bekijken. Wat vandaag werkt, is niet automatisch ook morgen nog de juiste oplossing.’

Wat kunnen oudere generaties vandaag al doen om jonge opvolgers echt mee te nemen?

Anneleen Michiels: ’Begin vroeg met gesprekken over geld en over het bedrijf, maar zonder druk op te bouwen. Jongere generaties haken meestal niet af omdat ze geen verantwoordelijkheid willen opnemen, maar omdat verwachtingen te zwaar, te vaag of te impliciet worden. Wees daarom open over hoe jij het zelf hebt beleefd, durf ook je twijfels en fouten te delen en laat ruimte voor een eigen weg. Wie een volgende generatie echt wil meenemen, geeft niet alleen kennis door, maar ook vertrouwen. Net wanneer generaties echt met elkaar in gesprek gaan, groeit niet alleen het begrip, maar ook de kans om vermogen met meer wijsheid en toekomstzin door te geven.’

Wat blijft hangen?

Praat al op jonge leeftijd over geld. Niet met grote theorieën, wel met kleine gesprekken die vertrouwen en financiële bagage opbouwen.
Transparantie vraagt timing én nuance. Openheid is cruciaal, maar werkt alleen als informatie gedeeld wordt op een manier die past bij de rol, de leeftijd en de context.
Jong en oud hebben elkaar nodig. Oudere generaties brengen vaak discipline en voorzichtigheid mee, jongere generaties openheid, frisse vragen en een andere blik op groei.