test

Technologie ontwikkelen, is menselijk gedrag ontwerpen

Wie durft vandaag nog beweren dat technologische innovatie kil, afstandelijk en onmenselijk is? Op zoek naar de menselijke ziel van de dingen.

Professor Guido Van Steendam is techniekfilosoof aan de KU Leuven. Eerder onderzocht en doceerde hij ethiek in Amsterdam, ook bestudeerde hij het resultaat van de clash tussen wetenschap en filosofie. Zijn inzicht in de relatie tussen mens en machine, tussen subject en object geeft ons een denkkader. Daarmee kijken we naar innovatie en digitalisering. Vast staat dat technologie ons leven comfortabeler maakt. Tegelijk mogen we de waarde van menselijk contact zeker niet minimaliseren. 

Designers zijn gedragsontwerpers

‘Iedereen die technologie ontwikkelt, doet ook nog iets anders’, lanceert professor Van Steendam. ‘Elke digitale applicatie, elke tool, elk gebruiksvoorwerp stimuleert een bepaald gedrag bij de gebruiker.’ De technologie die we creëren, ontwikkelt dus ook mee de mens. Dat maakt techniek niet uitsluitend technisch, maar vooral ook cultureel, sociaal en maatschappelijk. ‘Het is een natuurlijke drijfveer’, besluit professor Van Steendam.

‘We bouwen onze wereld uit, we geven materieel vorm aan hoe wij - mensen - willen leven en werken.’ Geen enkele consumentenenquête bracht aan het licht dat we allemaal zaten te wachten op de mp3-speler of het internet. Als Steve Jobs destijds zou hebben gevraagd of de floppy drive moest blijven, zou iedereen in koor ‘ja!’ hebben geantwoord… Innovatie ontstaat uit een samenspel van onderzoek, ontwikkeling, productie, markt en de gebruiker. Ingenieurs, researchers en productontwikkelaars dragen bij door hun inspiratie en intuïtie.

Als we alleen maar zouden maken wat de mensen vragen, zouden de grote uitvindingen er nooit gekomen zijn.

‘Klopt’, zegt Van Steendam, ‘als we nieuwe technologie aanbieden, veranderen ook de noden van de gebruikers. Daarom moeten we niet zomaar doen wat mensen zeggen. Mensen kunnen hun verlan-gens niet altijd precies verwoorden. Wie techniek ontwerpt, verandert de wereld waarin we handelen. Dus die omstandigheden waarin iemand dacht een bepaalde nood te hebben, veranderen helemaal.’ Daarom is design en ontwikkeling vooral leren omgaan met onzekerheid. Ook voor ondernemers die innovatief werken of nieuwe producten en diensten creëren met hun bedrijf. Of voor vrije beroepen die een nieuw proces of nieuwe technologie toepassen. Bedrijven die iets nieuws ontwikkelen, moeten dus meer doen dan snel luisteren en uitvoeren. Ze moeten ook rekening houden met een brede maatschappelijke context.

Leren uit gebruik en de beleving van het moment

Maar hoe kunnen we dan weten hoe technologie moet evolueren? ‘Gedrag opvolgen, spontane reacties en real-time monitoring zijn waardevol voor designers’, antwoordt Guido Van Steendam. Ervaringen uit het verleden volstaan niet om te begrijpen hoe u een bepaalde toepassing ervaart op dit moment. 

Hoe kunnen we technologie menselijker en gebruiksvriendelijker maken?

Mensen objectiveren technologie te vaak als niet menselijk. Terwijl ze nochtans wél door mensen werd gemaakt. ‘Technologische ontwikkeling is een menselijk proces. Het maakt deel uit van onze samenleving, onze economie en onze cultuur’, stelt Guido Van Steendam. ‘We leren technologie ook correct gebruiken. Als zienden een blindegeleidestok vasthouden, voelen ze vooral een wandelstok maar een blinde voelt er het trottoir mee.’ Zo kan een voorwerp een verlengstuk worden van ons lichaam.

Minder interfaces, meer interacties

Wanneer is er sprake van een interactie tussen mens en machine? De zichtbare interface is aan het verdwijnen. In de plaats ontstaat een intelligente omgeving. ’In vakliteratuur vaak ambient intelligence genoemd’, legt professor Van Steendam uit. U komt aan de voordeur en uw huis weet dat u er bent. U stapt naar de kassa van een supermarkt en uw boodschappen worden automatisch en contactloos betaald via de NFC-technologie. Slotsom: machines gaan ons nog beter helpen. Laat ons daarvan vooral de voordelen inzien. ‘Een heggenschaar presteert ook beter dan twee handen en een snoeitang.’

De technologie helpt ons, maar heeft onze identiteit niet overgenomen.

Menselijk contact als ultieme innovatie

Ondanks alle voordelen van nieuwe technologie blijft het volgens professor Van Steendam belangrijk om echt contact met elkaar te hebben. ‘Mensen doen vergelijkbare ervaringen op. Dankzij hun empathie kunnen ze begrip hebben voor de persoonlijke ervaring van iemand anders. Dat kunnen machines niet.’ Als ondernemer hebt u via uw bedrijf contact met uw klanten. Als vrij beroep vaak via een consultatie. Dat zijn momenten waarop de ene mens de andere probeert te begrijpen. Mensen zijn elkaars rolmodel, challenger, gesprekspartner ... We helpen elkaar om onze identiteit mee uit te bouwen. Dat kan een machine nooit op die manier doen. Professor Van Steendam besluit: ‘De technologie helpt ons, maar heeft onze identiteit niet overgenomen. Mensen dagen andere mensen nog altijd veel meer uit dan machines.’

maandag 20 november 2017